گيرد ، تا آنجا كه من اطلاع دارم تا كنون هيچ اقدامى در اين زمينه نشده است و كتاب حاضر اولين كتاب است در موضوع خودش . زمينهء تحقيق در اين مسائل فراهم است و مسلّماً اگر بنا باشد بحث كافى در همهء مسائل مشترك اسلام و ايران به عمل آيد ، چند مجلد بزرگ خواهد شد . اميد است كتاب حاضر كليد و هم مشوقى باشد براى افرادى كه وقت و فرصت بيشترى دارند و حق مطلب را بهتر مىتوانند ادا كنند . نظر به اينكه غالباً كسانى كه در مسائل مشترك اسلام و ايران قلمفرسايى كرده‌اند يا اطلاع كافى نداشته‌اند يا انگيزه‌اى غير از تحقيق محرك آنها بوده است ، اين مسائل با همهء زمينهء روشنى كه دارد درست طرح نشده است . ما هرچه بيشتر در اين زمينه مطالعه كرديم بيشتر به اين نكته برخورديم كه مسائل مشترك اسلام و ايران هم براى اسلام افتخارآميز است ، هم براى ايران ؛ براى اسلام به عنوان يك دين كه به حكم محتواى غنى خود ملتى باهوش و متمدن و صاحب فرهنگ را شيفتهء خويش ساخته است ، و براى ايران به عنوان يك ملت كه به حكم روح حقيقتخواه و و بى تعصب و فرهنگ دوست خود بيش از هر ملت ديگر در برابر حقيقت خضوع كرده و در راهش فداكارى نموده است . و باز از نكاتى كه ضمن مطالعاتم برخوردم ، اين بود كه در اين زمينه بيش از آنچه تصور مىكردم قلب و تحريف صورت مىگيرد ؛ سعى مىشود روابط ايران و اسلام بر خلاف آنچه بوده است معرفى شود . در ايران اسلامى جرياناتى رخ داده است . برخى از آن جريانات ، دستاويزى براى بعضى از مستشرقين و غير آنان شده است كه آنها را به عنوان يك « مقاومت » و عكس العمل مخالف روح ايرانى در برابر اسلام معرفى كنند ، از قبيل نهضتهاى شعوبى ، زبان فارسى ، تصوف و حتى تشيع ، همچنانكه برخى شخصيتها به عنوان مظهرى از اين مقاومت معرفى شده و مىشوند ، از قبيل حكيم ابوالقاسم فردوسى حماسه سراى عظيم ايران و فيلسوف بزرگ شيخ شهاب الدين سهروردى معروف به شيخ اشراق . مباحث اين كتاب مىتواند پاسخگوى مفيدى به همهء اين مسائل باشد . اين بنده مايل بود كه دربارهء فردوسى و شيخ اشراق مستقلًا بحث كند و به تجزيه و تحليل انديشهء آنها از اين نظر بپردازد ولى با طرحى كه در ابتدا افكنده بودم وفق نمىداد ، نياز به طرحى وسيعتر و فرصتى بيشتر بود . دربارهء زبان فارسى و مذهب تشيع به